محسن جابرى عربلو
21
فرهنگ اصطلاحات فقه اسلامى ( در باب معاملات ) ( فارسى )
عملا احساس شده است كه هيچ دانشمند يا هنرمندى بدون استمداد از اصطلاحات نمىتواند مقاصد خود را بيان كند . ندانستن اصطلاحات و سوء استعمال آنها در مطالب علمى ايجاد بىنظمى و هرج و مرج مىنمايد ، و فهم مطالب را دشوار و گاهى غير ممكن مىسازد ، و قدر و ارزش گوينده يا نويسنده و آثار او را مىكاهد و اعتبار گوينده و تأثير گفتار او را از بين مىبرد . و بالاخره مطالعه و تحقيق و پژوهش در هر رشتهاى بدون آشنايى با اصطلاحات آن رشته ميسر نيست ، مثلا ( چنان كه در كتاب مفاتيح العلوم ، ص 4 مىنويسد ) : اگر يك لغوى مبرز و يك دانشمند اديب ورزيدهاى بخواهد يكى از كتابهايى را كه در ابواب حكمت ، طب ، و غيره نوشته شده است مورد مطالعه و دقت قرار دهد بدون آشنايى با تعبيرات آن دانش يا صنعت ، از مطالب آن چيزى نخواهد فهميد و هنگام مراجعه مانند مردم بىسواد خواهد بود . هر اصطلاحى ( چنان كه در فرهنگ حقوقى ، ص 6 مىنويسد ) : مشتمل بر مقدارى از دقائق و ريزهكاريهاى فنى است كه اهل آن فن بر آنها واقفند ، و اين آگاهى و اطلاع براى ايشان ارزان تمام نشده است ، بلكه سالهاى متمادى مطالعه و تحقيق و بررسى در يك رشته ايشان را بر فهم و درك اصطلاحات آن توانا ساخته است . و به همين جهت است كه لغتنويسان عادى كمتر دربارهء اصطلاحات اظهار - نظر مىكنند ، و غالبا به بيان معانى لغوى كلمات بسنده مىنمايند و احيانا بهطور ناقص و جسته گريخته تعبيرى از اصطلاحى مىكنند . چون تفسير و ترجمهء اصطلاحات يك كار فنى است و نياز به تخصص و اطلاعات وسيع و دامنهدار و تجارب كافى و ورزيدگى كامل در يك رشته يا چند رشته دارد ، بلكه مىتوان گفت كه تفسير اصطلاحات يك علم ، كارى است بغايت دشوار و مستلزم اشكالات بسيار ، زيرا هر اصطلاحى بمانند قالبى است براى معنى مخصوص خود و به تعبير ديگر مانند جامهاى است كه به قامت آن دوخته شده است و ما اگر بخواهيم بوسيلهء ترجمه ، قالب يا لباس ديگرى براى آن تعيين نماييم كمتر اتفاق مىافتد كه لفظ ، مناسب و به اندازهء معنى باشد .